Góry Świętokrzyskie to region, który od wieków fascynuje swoją historią, przyrodą i legendami. Jeśli zastanawiasz się, gdzie dokładnie leżą te niezwykłe góry i co kryją w swoim sercu, ten artykuł jest dla Ciebie. Pomogę Ci precyzyjnie zlokalizować ten najstarszy polski łańcuch górski na mapie, a także odkryć jego unikalne atrakcje, zachęcając do zaplanowania podróży i aktywnego zwiedzania.
Góry Świętokrzyskie gdzie leżą i co warto zobaczyć w sercu Polski?
- Góry Świętokrzyskie to najstarszy łańcuch górski w Polsce i jeden z najstarszych w Europie, położony w centralnej części Wyżyny Kieleckiej, na terenie województwa świętokrzyskiego.
- Charakteryzują się unikalnymi gołoborzami kamiennymi rumowiskami, oraz rozległą Puszczą Jodłową, będącą częścią Świętokrzyskiego Parku Narodowego.
- Najwyższe szczyty to Łysica (614 m n. p. m. ) i Łysa Góra (Święty Krzyż, 595 m n. p. m. ), znana z klasztoru i relikwii Drzewa Krzyża Świętego.
- Region oferuje liczne atrakcje, takie jak Jaskinia Raj, Zamek Królewski w Chęcinach, Park Legend w Nowej Słupi oraz Osada Średniowieczna w Hucie Szklanej.
- Przez góry przebiega Główny Szlak Świętokrzyski oraz popularne trasy na Łysicę i Święty Krzyż, idealne do aktywnego wypoczynku.
- Obszar jest przesiąknięty legendami o czarownicach, pogańskich kultach i zbóju Kaku, co dodaje mu magicznego klimatu.
Góry Świętokrzyskie to niski, zrębowy łańcuch górski, który dumnie wznosi się w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Geograficznie leżą w południowo-wschodniej Polsce, niemal w całości na terenie województwa świętokrzyskiego. To właśnie ta centralna lokalizacja sprawia, że są one łatwo dostępne z wielu zakątków kraju, co czyni je idealnym celem zarówno na weekendowy wypad, jak i dłuższe wakacje.
Sercem regionu i naturalną bazą wypadową do zwiedzania Gór Świętokrzyskich są Kielce. To dynamiczne miasto oferuje nie tylko bogatą ofertę noclegową i gastronomiczną, ale także samo w sobie stanowi atrakcję. Warto poświęcić czas na odkrycie jego geologicznych perełek, takich jak rezerwaty Kadzielnia i Wietrznia, które są świadectwem niezwykłej historii geologicznej tego obszaru.
Jak dojechać w Góry Świętokrzyskie?
Dojazd w Góry Świętokrzyskie jest stosunkowo prosty, niezależnie od preferowanego środka transportu:
- Samochodem: Region jest dobrze skomunikowany dzięki głównym drogom krajowym. Od północy i południa najłatwiej dojechać drogami nr 7 (E77) i nr 9 (E371), natomiast od wschodu i zachodu drogą nr 74. Kielce stanowią doskonały punkt przesiadkowy i bazę do dalszych podróży po regionie.
- Transportem publicznym: Z Kielc regularnie kursują busy i autobusy do kluczowych miejscowości turystycznych. Bez problemu dostaniesz się nimi do Świętej Katarzyny, Nowej Słupi czy Bodzentyna, skąd rozpoczynają się najpopularniejsze szlaki. To wygodna opcja dla tych, którzy wolą pozostawić samochód na parkingu i cieszyć się pieszymi wędrówkami.
Historia i geologia najstarsze góry w Polsce
To, co wyróżnia Góry Świętokrzyskie na tle innych polskich pasm, to ich niezwykły wiek. Obok Sudetów, są one jednymi z najstarszych gór w Europie, a ich początki sięgają około 500 milionów lat temu, do okresu kambru. Ta długa i burzliwa historia geologiczna sprawiła, że ich budowa jest niezwykle zróżnicowana. Na powierzchni spotkamy skały ze wszystkich okresów geologicznych, co czyni ten obszar prawdziwą gratką dla geologów i miłośników przyrody. Przemierzając szlaki, dosłownie stąpamy po milionach lat historii Ziemi.
Gołoborza unikalny element krajobrazu
Charakterystycznym i najbardziej rozpoznawalnym elementem świętokrzyskiego krajobrazu są gołoborza rozległe rumowiska skalne, pokrywające zbocza najwyższych szczytów. Te niezwykłe formacje powstały w epoce czwartorzędu, w wyniku intensywnych procesów wietrzenia mrozowego, które rozkruszały skały. Spacer po gołoborzach to naprawdę wyjątkowe doświadczenie, które pozwala poczuć surowość i pierwotność tych gór. Są one świadectwem potęgi natury i procesów, które kształtowały Ziemię przez miliony lat.
Puszcza Jodłowa zielone serce regionu
Góry Świętokrzyskie to także królestwo lasów, a ich zielonym sercem jest słynna Puszcza Jodłowa. To rozległe kompleksy leśne, charakteryzujące się występowaniem majestatycznych borów jodłowych i buczyn, które tworzą unikalny ekosystem. Puszcza Jodłowa stanowi około 95% powierzchni Świętokrzyskiego Parku Narodowego, będąc domem dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Jej gęste drzewostany, świeże powietrze i malownicze ścieżki to idealne miejsce na wyciszenie i obcowanie z naturą.
Łysica królowa Gór Świętokrzyskich
Łysica, wznosząca się na wysokość 614 m n.p.m., to bezsprzecznie królowa Gór Świętokrzyskich i jednocześnie najwyższy szczyt w całym paśmie. Posiada dwa wierzchołki wyższy wschodni, znany jako Skała Agaty, oraz niższy zachodni, na którym dumnie stoi krzyż. Na szczycie Łysicy również znajdziemy charakterystyczne dla regionu gołoborze, które dodaje jej dzikiego i pierwotnego uroku. To obowiązkowy punkt dla każdego turysty, pragnącego zdobyć najwyższy punkt tych magicznych gór.
Łysa Góra (Święty Krzyż) centrum duchowe i historyczne
Drugim co do wysokości, a zarazem najsłynniejszym szczytem Gór Świętokrzyskich jest Łysa Góra, znana również jako Święty Krzyż (595 m n.p.m.). To miejsce przesiąknięte historią i duchowością. Na jej szczycie wznosi się imponujący klasztor pobenedyktyński, obecnie zarządzany przez Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej, w którym przechowywane są relikwie Drzewa Krzyża Świętego stąd też pochodzi nazwa całego pasma górskiego, użyta po raz pierwszy w literaturze w 1674 roku. Oprócz klasztoru, na Świętym Krzyżu warto odwiedzić platformę widokową z zapierającym dech w piersiach widokiem na gołoborze, Muzeum Przyrodnicze Świętokrzyskiego Parku Narodowego oraz kryptę z domniemanymi zwłokami księcia Jeremiego Wiśniowieckiego. To miejsce, gdzie historia, kultura i natura splatają się w niezwykłą całość.
Inne pasma górskie dla szukających spokoju
Choć Łysogóry z Łysicą i Świętym Krzyżem są najbardziej znane, Góry Świętokrzyskie oferują także inne, mniej uczęszczane pasma. Pasmo Klonowskie czy Jeleniowskie to doskonałe propozycje dla tych, którzy szukają spokoju, ciszy i możliwości obcowania z naturą z dala od tłumów. Te obszary również kryją w sobie malownicze szlaki i piękne widoki, czekające na odkrycie.
Największe atrakcje Gór Świętokrzyskich co warto zobaczyć?
Góry Świętokrzyskie to nie tylko piękne krajobrazy, ale także bogactwo atrakcji turystycznych, które zadowolą każdego od miłośnika historii po poszukiwacza przygód. W centrum tego wszystkiego znajduje się Świętokrzyski Park Narodowy, utworzony w 1950 roku. Obejmuje on najwyższą część gór Pasmo Łysogór (z Łysicą i Łysą Górą) oraz część Pasma Klonowskiego, a także mniejsze enklawy. Jego głównym celem jest ochrona unikalnej Puszczy Jodłowej i charakterystycznych gołoborzy, co czyni go kluczowym miejscem dla zachowania dziedzictwa przyrodniczego regionu.
Jaskinia Raj podziemne królestwo stalaktytów
Niedaleko Chęcin, w sercu Gór Świętokrzyskich, kryje się prawdziwy klejnot Jaskinia Raj. Uważana za jedną z najpiękniejszych jaskiń w Polsce, zachwyca bogactwem i różnorodnością szaty naciekowej. Stalagmity, stalaktyty, kolumny i draperie tworzą pod ziemią fantastyczny, bajkowy świat, który przenosi odwiedzających w inną rzeczywistość. To niezapomniane doświadczenie dla każdego, kto ceni sobie cuda natury.
Zamek Królewski w Chęcinach strażnik historii
Malownicze ruiny Zamku Królewskiego w Chęcinach, wzniesionego na przełomie XIII i XIV wieku, dumnie górują nad okolicą, stanowiąc jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli regionu. Ten potężny zamek był świadkiem wielu ważnych wydarzeń w historii Polski i do dziś fascynuje swoją legendą. Z jego murów rozciąga się wspaniała panorama na całe Góry Świętokrzyskie, co czyni go idealnym miejscem zarówno dla miłośników historii, jak i pięknych widoków.
Park Legend w Nowej Słupi spotkanie z baśnią
Dla tych, którzy pragną zanurzyć się w magicznym świecie świętokrzyskich opowieści, Park Legend w Nowej Słupi to pozycja obowiązkowa. To nowoczesna, multimedialna atrakcja, która w interaktywny sposób przedstawia najbardziej znane legendy regionu od sabatów czarownic po zbója Kaka. To doskonałe miejsce dla rodzin z dziećmi, które w przystępny i angażujący sposób poznają lokalny folklor.
Osada Średniowieczna w Hucie Szklanej podróż w czasie
U stóp Świętego Krzyża, w Hucie Szklanej, znajduje się Osada Średniowieczna wierna rekonstrukcja wioski z przełomu XI i XII wieku. To żywa lekcja historii, gdzie można zobaczyć, jak wyglądało życie w średniowieczu, poznać dawne rzemiosła i spróbować tradycyjnych potraw. To fascynująca podróż w czasie, która pozwala lepiej zrozumieć korzenie regionu i jego mieszkańców.
Aktywny wypoczynek i szlaki piesze odkryj góry na piechotę
Góry Świętokrzyskie to raj dla miłośników aktywnego wypoczynku. Rozbudowana sieć szlaków pieszych pozwala na odkrywanie uroków regionu w swoim własnym tempie, obcując z naturą i podziwiając niezwykłe krajobrazy. Najważniejszym z nich jest Główny Szlak Świętokrzyski im. Edmunda Massalskiego, oznaczony kolorem czerwonym. Ma on długość około 105 km i prowadzi z Gołoszyc do Kuźniaków, przecinając najważniejsze partie gór i wiodąc przez wszystkie kluczowe atrakcje. To prawdziwa gratka dla wytrwałych wędrowców.
Szlak na Łysicę ze Świętej Katarzyny
Jednym z najpopularniejszych i jednocześnie najłatwiejszych szlaków, prowadzących na najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich Łysicę, jest trasa rozpoczynająca się w urokliwej miejscowości Święta Katarzyna. To idealna propozycja na rodzinną wycieczkę, oferująca piękne widoki i satysfakcję ze zdobycia "królowej" regionu.
Szlak na Święty Krzyż z Nowej Słupi (Droga Królewska)
Niebieski szlak z Nowej Słupi na Święty Krzyż to kolejna popularna trasa, która ma również znaczenie historyczne. Znana jako "Droga Królewska", była niegdyś uczęszczana przez monarchów i pielgrzymów zmierzających do klasztoru. Dziś to malownicza ścieżka, która prowadzi przez Puszczę Jodłową, oferując niezapomniane wrażenia.
Legendy i magiczny klimat Gór Świętokrzyskich
Góry Świętokrzyskie to nie tylko geologia i przyroda, ale także kraina przesiąknięta legendami, które nadają temu miejscu niezwykły, magiczny klimat. Od wieków opowiada się tu historie o sabatach czarownic, które zbierały się na Łysej Górze, by odprawiać swoje rytuały. Te opowieści, choć mroczne, stały się integralną częścią tożsamości regionu i do dziś fascynują odwiedzających, dodając uroku każdemu zakątkowi.
Pogańskie wały kultowe świadectwo dawnych wierzeń
Śladem dawnych, pogańskich wierzeń są tajemnicze wały kultowe, które można odnaleźć na zboczach Łysej Góry. Te kamienne konstrukcje, których przeznaczenie do dziś budzi dyskusje, są świadectwem prastarych kultów i obrzędów, które miały miejsce w tym regionie na długo przed nadejściem chrześcijaństwa. Ich obecność dodaje górom aury tajemniczości i skłania do refleksji nad historią człowieka na tych ziemiach.
Przeczytaj również: Ile się idzie na Babią Górę? Wybierz szlak i zaplanuj wejście!
Zbój Kak i inne postacie z podań
Oprócz czarownic, świętokrzyskie podania ludowe obfitują w inne barwne postacie. Legendy o pielgrzymach, którzy wędrowali do klasztoru na Świętym Krzyżu, czy o zbóju Kaku, który grasował po okolicznych lasach, dodają kolorytu lokalnym opowieściom. Te historie, przekazywane z pokolenia na pokolenie, sprawiają, że każdy spacer po Górach Świętokrzyskich staje się podróżą nie tylko przez piękne krajobrazy, ale i przez bogatą wyobraźnię dawnych mieszkańców.
